Verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog

(Doorverwezen vanaf Bahnen, Joep)
Rayons verzet districtheerlen.jpg

Pas wanneer de bisschoppen in Nederland zich in 1943 op 16 mei openlijk tegen de bezetter beginnen te verzetten (zie: Arbeidsinzet), komt het georganiseerde verzet op gang. Dit verzet (LO, Landelijke Organisatie voor hulp aan onderduikers) is verdeeld in districten. Elk district is weer verdeeld in rayons. Rayon 5 (Kerkrade) ligt in het District Heerlen, dat nagenoeg de gehele mijnstreek omvat. Een rayon bestaat uit een aantal dijken. Kerkrade telt 6 dijken. De leiding van een dijk ligt bij een dijkhoofd. De rayonleider en dijkhoofden in Kerkrade komen wekeljks bij elkaar.

Leden

De kerngroep[1] van de verzetsbeweging in Kerkrade wordt gevormd door (op alfabet):

Bij de oprichting is nog Jozef (Sef) Meelkop betrokken. Later maakt hij geen deel meer uit van de beweging

Zij worden ondersteund door een grote groep van onder andere: Dokter Appelman, Wim Bemelmans, Nico Beugels, dhr. Buck, Wiel Creusen (alias Ome Keesje) op het gebied van verzorging van Joodse onderduikers, Wiel Deckers, J. Gerards, Jupp Grooten, Oma Handels (Einderstraat), meester Heijen, rector Hennekens, H.J. Janssen, Dokter Kreijen, Theo van Leijen, Zuster Epiphana (Maria Cyrilla van der Linden) (congregatie Dienaressen van de Heilige Geest, erelid Old Hickory Division Association, Veghel, 25 december 1901), dhr. Moonen, J. Opheij, J.L. Paffen, Jos Salden, Hub Spiertz, J. (Barb) Stitzinger, Joep Thomas (Joep I, mijnpolitie), Leo Van Wersch, Kapelaan Vreuls, Piet Wiertz, Kapelaan Wijnen, P.E.M., Michael Peter Johannes Baltissen (1 juli 1900, Venray - 27 april 1965, Arnhem).

Het verzet blijft in de beginjaren van de oorlog beperkt tot kleine, ongeorganiseerde acties. Vanaf mei 1943, begint het georganiseerde verzet met haar acties. Deze acties zijn dan voornamelijk het verzorgen van onderduikers en de daarbij behorende voedselvoorziening en paperassen. Tegen het einde wordt er vanuit de landeljke organsiatie en vanuit de ge-allieerden steeds meer een beroep op de verzetsbeweging gedaan om informatie te leveren over de militaire bewegingen van de bezetter. Een aantal kerkradenaren heeft het Verzetsherdenkingskruis (al dan niet posthuum) uitgereikt gekregen, zoals:

Ordedienst (OD)

De LO (Landelijke Ordedienst) wordt in 1943 opgericht als militaire tak van de verzetsbeweging. De eerste kerkraadse OD wordt in juli 1944 in Kerkrade-Oost opgericht. Deze organisatie valt uiteen wanneer op 25 september de Evacuatie start. Na de bevrijding van Kerkrade-Oost worden hier 3 ordediensten opgericht: Kerkrade-Centrum, Ordedienst Bleijerheide (op 6 october) en Chevremont. Commandant van Bleijerheide wordt Bahnen, Wiel. De OD van Kerkrade-West start medio augustus 1944. Sectie Commandant is Dhr. Linssen.

De ordediensten zijn geen lang leven beschoren. Op 1 november 1944 wordt de landelijke Bewakingstroepen in het leven geroepen ter vervanging van de ordediensten. Peloton Kerkrade wordt op 1 december 1944 gevormd uit leden van de ordediensten Kerkrade en Bleijerheide.

Slachtoffers

Drie personen overlijden als gevolg van hun werk voor de verzetsbeweging.

  1. Jan Willem Creusen overlijdt anar alle waarschijnlijkheid in een concentratiekamp nadat hij is gearresteerd wegens gepleegd verzet;
  2. Johann Hillebrandwordt op 10 juni 1944 in Luik doodgeschoten door Duitse militairen wegens verboden wapenbezit;
  3. Henderick Horstman doet mee aan de mijnstaking in de Domaniale Mijn en wordt daar gearresteerd. Bij een vluchtpoging op 4 mei 1943 wordt hij doodgeschoten.

Ook buiten Kerkrade, zijn Kerkradenaren actief in het verzet.

  1. Käthe Forst, die later Karin Reinders genoemd wordt, controleert in Keulen in opdracht van de bezetter brieven op belastende inhoud. Hiermee begint zij in 1940. Zowel zij als haar controleur, een jufrouw Müller van de Holz, zorgen er met regelmaat voor dat er brieven verdwijnen waardoor de verzender en ontvanger beschermd worden. Zij wordt in 1944 ontslagen, alsnog verraden en zij duikt onder in Zuid-Duitsland. In Konstanz wordt ze door de Gestapo gearresteerd, maar nog net op tijd door de geallieerden bevrijd.

Referenties

Indien de bron van (delen van) bovenstaande informatie bekend is, is dit hier beneden vermeld.