Heerschappij

Heerschappij
Gezag Jaren
Belgisch 9
Brabants 60
Frans 25
Limburgs 92
Nederlands 181
Oostenrijks 76
Romeins 466
Spaans 157

Dit onderwerp beschrijft wie het in een bepaalde periode voor het zeggen heeft. Ook wordt dit onderwerp gebruikt om de natuur en cultuur van deze streek te beschijven. Zeker, in de periode waarin er van een concrete bewoning nog geen sprake is. Zie ook: tijdsbeeld. De nederlandse wiki onderhoudt een zeer uitgebreide Lijst_van_veldslagen en een Lijst_van_oorlogen .


1839 - 0000 Nederlandse Periode II

In het verdrag van London van 19 April 1839 erkent een aantal landen waaronder het Koninkrijk der Nederlanden, de Belgische onafhankelijkheid. Limburg wordt daarbij wel in twee delen gesplitst; een Belgisch deel en een Nederlands deel. Kerkrade ligt (nu, 2005, 166 jaar) in het Nederlandse deel. Het verdrag is na te lezen in het engels op de website van de Brigham Young Universiteit in Utah: http://www.lib.byu.edu/~rdh/wwi/comment/belgneut/BelgA.htm#A.

1830 - 1839 Belgische Periode

In 1830 roept België haar onafhankelijkheid uit en claimt daarbij onder andere het gebied Limburg, inclusief Kerkrade. De komende 9 jaren ligt Kerkrade in België.

1815 - 1830 Nederlandse Periode I

Sinds het Congres van Wenen in 1815 (5 April) valt Kerkrade onder Nederlands bewind. Dit zal duren tot 1830. Het Congres van Wenen (1 November 1814 tot 8 Juni 1815 handelt over het herverdelen van de politieke macht na het wegvallen van de macht van Napoleon. Tijdens dit congres wordt op 5 April bepaalt dat Kerkrade, Nederlands is[1].

De grens tussen 's Hertogenrade en Kerkrade wordt een jaar later veranderd door het Grensverdrag van Aken op 26 Juni 1816. De grens wordt nu gevormd door de Worm, waardoor Eygelshoven Nederlands grondgebied wordt. De Kerkraadse gehuchten Strass, Maubach en Kohlberg worden Duits[2]. Dit Congres is tevens aanleiding voor het ontstaan van de dwergstaat Neutraal Moresnet waardoor het drielandenpunt in Vaals tussen 1816 en 1919 een vierlandenpunt is.

1789 - 1814 Franse Tijd

De periode dat Kerkrade onder Franse heerschappij valt, is in twee periodes onder te verdelen de eerste periode (1789 - 1792) is een Franse heerschappij onder een Frans Militair gezag en in de tweede periode (1792 - 1814) is er een Frans burgerlijk gezag.

1792 - 1814

Enige verbetering in de toestand valt te bespeuren, wanneer in 1792 het militair bestuur vervangen wordt door een burgerlijk bestuur. In dat jaar wordt de grond van Rolduc publiekelijk verkocht. De schachten die door de monniken zijn aangelegd, zijn te zeer verwaarloosd en nieuwe moeten worden aangelegd. Het instellen van een frans, burgerlijk bestuur betekent ook het einde van het bestaan van de Heerlijkheid Terheide en Blijt en Kerkrade. Na 1799 volgt een opleving van de kolenwinning door een exploitatie op de Holz en al spoedig bereikt men een behoorlijke produktie. Door achterstallig onderhoud aan de pompinstallaties vindt er in 1801 een waterdoorbraak plaats in de mijnen, waardoor deze grotendeels onontginbaar worden. In 1808 zijn in Kerkrade de volgende mijnen in exploitatie: Houllieres Rolduc, Nulland, Prickkoul, St. Nicolas, Feldkoul, Pannesheide, Bottrop en Pompenmacher.

In de tussentijd wordt op 25 Mei 1802 (Wikipedia vermeldt 27 Maart) de wikipedia:nl:Vrede van Amiens gesloten. Dit verdrag maakt een einde aan de oorlog tussen Engeland en Frankrijk die begint in 1793.

1789 - 1797
Frans militair bestuur

De Franse Revolutie (1789 - 1799) wordt geassocieerd met de bestorming van de Bastille en het gebruik van de guillotine. De revolutie is een ingewikkeld verschijnsel dat zich moeilijk laat verklaren. In conservatieve kring leeft de overtuiging dat de Franse Revolutie het resultaat is van een samenzwering van verlichte denkers en vrijmetselaars. Anderen zien als belangrijkste oorzaak, de grote armoede van het volk. De linkse interpretatie ziet in de Franse revolutie de logische overgang van de feodale naar de kapitalistische maatschappij.

In 1789 klapt het Ancien R&ecte;gime, de Franse 18-eeuwse maatschappij, ineen. Standenstaat en absolute monarchie verdwijnen. Een nieuwe elite, die niet meer gedomineerd wordt door de adel maar door de nl:bourgeoisie, zet een nieuwe samenleving op, die gebaseerd is op vrijheid, gelijkheid voor de wet en eigendom. Alleen in de periode 1793-1794 ontaardt de Franse Revolutie ten gevolge van de oorlog in een schrikbewind. Velen zien de Franse Revolutie als een specifiek Frans gebeuren, anderen leggen er de nadruk op dat de ideeën van vrijheid, gelijkheid en nationale souvereiniteit in vrijwel heel Europa grote weerklank vinden en dat de maatschappij in de Napoleontische tijd veranderde: staten worden gemoderniseerd, nationalisme en nationale legers worden gemeengoed. Door toedoen van de Franse Revolutie resorteert het Land van Rode onder Nederlandse en Franse heerschappij waar het eerst onder Oostenrijkse heerschappij valt.

De Franse Tijd betekent voor de Kerkradenaar voorspoed maar ook tegenslag. Behalve dat franse legers plunderend door de omgeving trekken, zorgt de franse wetgeving voor solide maatregelen op gezondheidskundig en sociaal-maatschappelijk gebied. De franse wet verbiedt bijvoorbeeld alle arbeid verricht door kinderen onder de tien jaar, een gewoonte die op dat moment met name in de mijnen heel gewoon is. Daarnaast is er ook de franse mijnwet uit 1799 die bepaalt dat wie eigenaar van een stuk grond is ook eigenaar is van dat wat er onder ligt (artikel 626 van het Burgerlijk Wetboek). Dit betekent niet dat er zonder meer een mijnbedrijf gestart mag worden. Daartoe is een concessie nodig die per Koninklijk besluit verkregen kan worden.

Abdij Kloosterrade heeft in deze periode de volgende mijnen in haar eigendom Holzkuhl, Caplei, Platterweyde, Leyendecker, Trempelwerk, Raederveltgen, Jagtfeld, Heggen, Buschweyde en Kleurmerienhaus (Claire Marie). Andere mijnen in het Wormgebied dragen namen als Sint Nicolas (Sinterklaas), Pompenmaicker (naar het beroep van de exploitant) of een naam als Madame Aldegundis Jacobine Poyck - von Grupello. De Prickkoul is genoemd naar de Akense schepenfamilie Prick. De mijn Voccart dankt haar naam aan de medebezitters Fouckert.

1793

Terwijl te Rolduc de produktiecijfers jaarlijks stijgen, neemt het franse bewind in het Limburgse land en het Rijnland toe. In 1793 (andere bronnen vermelden 1794) valt Rolduc, onder Frans bewind. Op 19 Juli 1795 (andere bronnen vermelden 1794) worden de mijnen van de abdij in beslag genomen en later dat jaar wordt de communiteit van Kloosterrade geheel opgeheven. Abt Chaineux is inmiddels naar Westfalen gevlucht met de archieven, de kas en de plannen voor nieuw aan te leggen mijnen. Wat nu volgt is pure roofbouw. Er volgt een uitvoerverbod voor kolen en men wordt verplicht 700 centenaren kolen per dag te leveren ten behoeve van de Franse garnizoenen. De betaling die daar tegenover staat wordt voldaan in waardeloze Franse assignaten. Bovendien verdwijnt de opbrengst van de kolenverkoop in zijn geheel naar Parijs. Het gevolg is, dat de mijnen in geldnood komen, waardoor lonen, machines en reparaties niet meer kunnen worden betaald.

1713 - 1740 Hertogdom Brabant (o.a. Huis van Habsburg-Lotharingen)

Kerkrade maakt sinds 11 April 1713 deel uit van het Oostenrijkse grondgebied. Aan het einde van deze periode wordt Kerkrade Frans grondgebied. Een aantal omliggende gebieden wordt Nederlands grondgebied. Deze periode begint met het einde van de Spaanse Successie Oorlog en eindigt met de start van de Franse Revolutie.

1792 - 1795 Frans II van Oostenrijk
1790 - 1792 Leopold II van het Heilige Roomse Rijk
1765 - 1790 Jozef II van het Heilige Roomse Rijk
(overleden op 20 Februari 1790)
1756-1763 Zevenjarige Oorlog
In deze oorlog tussen Oostenrijk, Saksen, Frankrijk, Zweden en Rusland tegen Pruisen en Engeland worden in Kerkrade en omgeving legerkampen ingericht. De onrust die dit veroorzaakt is een uitstekende voedingsbodem voor het ontstaan van het idee bij Justitie van een tweede bende van de Bokkerijders.
1745 - 1765 Frans I Stefan van het Heilige Roomse Rijk
1740 - 1745 Maria-Theresia (0000 - 1780
Kerkrade maakt kennis met de Oostenrijkse Successie oorlog van 1740 tot 1748. Dit, omdat een aantal landen niet accoord gaan met de troonopvolging van Karel VI door zijn dochter Maia-Theresia. De oorlog eindigt in 1748 met de Vrede van Aken.
1713 - 1740 Karel VI van het Heilige Roomse Rijk[3]

1555 - 1712 Hertogdom Brabant (Spaans)

Deze periode eindigt met de Spaanse Successieoorlog (1701 - 1713) en de Vrede van Utrecht. De periode start zeker met het Partage Tractaat op 26 December 1661, maar zeer waarschijnlijk eerder tijdens de 80 Jarige Oorlog in 1568.

1713
Op 11 April 1713 wordt door de Vrede van Utrecht het einde aangekondigd van de Franse Expansieoorlogen. Hierdoor komt Kerkrade onder het gezag van de Oostenrijkse Nederlanden. Op dat moment regeert in Wenen, Keizer Karel VI, zoon van Leopold I.
1701
Na deze oorlog (10 Januari 1701-1713/1714) behoort het Land van Rode toe aan Oostenrijk. Dit zal duren tot aan de Franse Revolutie. De oorlog ontstaat doordat Engeland, de Verenigde Republiek der Nederlanden, Oostenrijk en Pruisen de oorlog verklaren aan Frankrijk. Onderwerp van de oorlog is de bezetting van de Spaanse troon.
1700 - 1713 Spaanse Successieoorlog
Koning Karel II (Carlos II) overlijdt dan, heeft geen erfgenaam, maar wijst een troonopvolger aan die niet geaccepteerd wordt door de Franse koning Lodewijk XIV, Philips V van Anjou (tot 1712 in de Zuidelijke Nederlanden; tot 1713/1714 in het Noorden).
1688
Start van de Negen jarige oorlog. Deze oorlog duurt van 1688 tot en met 1697. Spanje verklaart in 1688 de oorlog aan Frankrijk. Lodewijk XIV, op dat moment regent van Frankrijk, is hier niet van onder de indruk. De Republiek der Nederlanden is echter door een verbond met Spanje verplicht, Spanje te ondersteunen en stuurt 8.000 manschappen naar de zuidelijke delen van de republiek. Met name door de vele confiscaties zorgde deze oorlog voor ernstige armoede in deze contreien.
1672
Deze spaanse periode wordt kortstondig onderbroken door een Franse Periode van 1672 tot 1679.
1665 - 1700 Karel II van Spanje
1661
Op 26 December 1661 wordt een zeer gecompliceerde grensindeling opnieuw vastgesteld middels het Partage Tractaat. Hierbij wordt van de bonte mengeling van landeigendommen bepaald of zij nederlands of spaans grondgebied zijn. Vanaf deze datum zijn de volgende gebieden Nederlands (Staats = Protestants): Gulpen, Vaals, Margraten, Vijlen, Heerlen en Schaesberg. De volgende gebieden worden (of blijven) Spaans (=Katholiek): 's-Hertogenrade, Kerkrade, Merkstein, Ubach, Simpelveld en Bocholtz[4].
1648
De Vrede van Münster betekent voor vele gebieden het einde van de Dertig Jarige Oorlog en het einde van de Tachtig Jarige Oorlog. In het verdrag wordt een uitzondering gemaakt voor een aantal vorstendommen die onder Spaans gezag blijven. Dit zijn: Artesië, Brabant, Doornik, Henegouwen, Limburg, Luxemburg, Mechelen, Namen, Rijsel, Douai en Ochies en tenslotte Vlaanderen.
1621 - 1665 Philips IV van Spanje
1598 - 1621 Philips III van Spanje
Feitelijk wordt de macht uitgeoefend tussen 1598 en 1633 door het echtpaar Isabella van Spanje en Albrecht van Oostenrijk. Philips II draagt kort voor zijn overlijden de Spaanse Nederlanden over aan zijn halfzus Isabella.
1579
Utrecht-atrecht.1579.jpg
Zo ziet Nederland er in 1579 uit.
1568
In de zomer van 1568 trekken de troepen van Willem van Oranje vanuit Mamelis en Leiers door de streek in hun opstand tegen Spanje. In dit jaar, dat het begin is van de 80 Jarige Oorlog is Kerkrade, Spaans gebied. Deze oorlog die duurt tot en met 1648 heeft in deze contreien, door toedoen van de Hollandse en Spaanse legers, veel schade aangericht. Kloosterrade wordt geplunderd en in brand gestoken in 1568, 1574, 1578 en 1580. De oorlog wordt afgesloten met de Vrede van Münster.
1555 - 1598 Filips II van Spanje

1482 - 1555 Hertogdom Brabant (Huis van Habsburg)

1545
Het Concilie van Trente (1545 - 1563) wordt gezien als de start van de periode die Contra-Reformatie genoemd wordt. Vaak wordt de Contra Reformatie beschouwd als onderdeel van de, in de 15e Eeuw begonnen, katholieke reformatie. Het is het streven van de Rooms-Katholieke Kerk om in de tweede helft van de 16e Eeuw en de eerste helft van de 17e Eeuw, het door de Reformatie verloren gegane terrein te heroveren. De Contra-Reformatie wordt op geestelijk gebied bevorderd door de Inquisitie en Jezuïeten en op wereldlijk gebied door het Spaanse Imperialisme van Filips II. Dieptepunt in Frankrijk, is de Bartholomeusnacht (1572). In Duitsland wordt het conflict uitgevochten in de Dertigjarige Oorlog. Stimulator in deze regio van de Contra-Reformatie is Petrus Canisius.
1506 - 1555 Keizer Karel V (0000 - 1558)
van 1506 tot 1515 onder voogdij van Maximiliaan I van Oostenrijk[5]. Hij maakt Brussel tot regeringscentrum. Hij wordt in 1520 tot koning en in 1539 tot keizer gekroond in Aken respectievelijk Bologna.
1482 - 1506 Filips I van Kastilië (de Schone)
(van 1482 tot 1492 onder voogdij van Maximiliaan I van Oostenrijk)

1406 - 1482 Hertogdom Brabant (Huis van Bourgondië)

1288 - 1406 Hertogdom Brabant (Huis van Leuven)

De Hertogen en graven van Brabant van vóór 1288 staan vermeld op wikipedia:nl:Lijst_van_graven_van_Leuven_en_hertogen_van_Brabant.

1355 - 1406 Johanna van Brabant
(tot 1383 samen met Wenceslas I van Luxemburg van Groothertogdom Luxemburg). Het kinderloze echtpaar draagt het eigendom onder grote schuldenlast over aan de aangetrouwde neef Hertog Philips de Stoute van Bourgondië, die het eerder al, in 1387, in pand had gekregen.
1312 - 1355 Jan III van Brabant
Wanneer Jan III van Brabant in 1328 's Hertogenrade belegert, doet hij dit vanaf de Gulperberg in Gulpen[8]. Tussen 1334 en 1343 behoort het Land van Rode toe aan Willem V van Gulik nadat deze 's Hertogenrade belegert[9].
1294 - 1312 Jan II van Brabant
1267 - 1294 Jan I van Brabant
De Limburgse Successie-oorlog (1283 - 1288) bewerkstelligt dat Hertog Jan I van Brabant, Heer van het Land van Rode wordt. De oorlog begint met het overlijden van Hertogin Irmgard die gehuwd is met Reinald I van Gelre en Zutphen. Zij laat geen erfgenamen na. Reinald I verkoopt in 1288 de rechten aan Hendrik III van Luxemburg. Na de slag bij Woeringen in 1288 op 5 Juni, in een oorlog tussen Brabant en Keulen om de beheersing van de handelsweg tussen de Rijn en de zee, komt Limburg aan Brabant toe, en daarmee wordt ook het land van 's Hertogenrade, Brabants.

1136 - 1288 Hertogdom Limburg

Het Land van Rode bestaat in 1136 uit Herzogenrath, Afden, Ritzerfeld, Merkstein en Kerkrade. Door huwelijk van Saffenburg, Mathilde van met de hertog van Limburg, Hendrik II, wordt het Land van Rode, Limburgs.

1065

Kerkrade wordt voor de eerste keer genoemd in geschriften.

406 - 1000

In deze periode ontstaan veel plaatsnamen die heden ten dage nog gebezigd worden. Deze benamingen hebben dan voornamelijk te maken met het rooien van hout uit de beekdalen. Zo ontstaat Eygelshoven in deze periode in de beekdalen van de Anstel en de Strijthagerbeek. 's Hertogenrade ontstaat aan de voormalige Romeinse hoofdroute vanuit Aken naar Keulen. Deze omgeving is in deze periode verdeeld in een aantal Heerlijkheden. De leenmannen zijn graven afkomstig van de Ahr zoals bijvoorbeeld de Saffenbergs. Veel Romeinse Villa's stammen uit deze periode.

800 - 1000 Karolingische tijd

Zeker onder Karel de grote, ontstaan de heerlijkheden. Hierdoor treedt versnippering van het Romeinse Rijk op.

500 - 800

Tussen 500 en 700 na Christus verschuift het accent van steden langs de heerwegen naar stedenbouw langs Maas en Rijn. Het gebied waarin Kerkrade ligt, behoort op dat moment tot de Frankische Maasgouw.

300 - 406

Zeker tot na 300 na Christus zijn de Romeinse heerwegen in gebruik. In 325 vindt het eerste oecumenische concilie plaats in de plaats Nicaea die nu Iznik heet, een plaats in het noordwesten van Klein-Azië, in de provincie Bithynië. Na de vierde kruistocht wordt Nicaea hoofdstad van het keizerrijk Nicaea (1204 - 1261), een van de vijanden van het Latijns Keizerrijk.

Rond 406 vallen Franken en Germanen het Romeinse rijk binnen. Nu het Westelijke deel van het Romeinse Rijk niet meer bestaat, wordt het oostelijke deel het Byzantijnse Rijk genoemd, naar Byzantium aan de Bosporus. De grondwet van dat rijk wordt de Gouden Bul (latijn: bulla aurea) genoemd en is een oorkonde met zegel in goudlak, uitgevaardigd door de keizers van Byzantium en later door die van het Heilige Roomse Rijk. Bekend is de Gouden Bul van keizer Karel IV uit 1356, waarbij onder meer de keizerskeuze door zeven keurvorsten wordt geregeld en die tot 1806 werd beschouwd als een soort grondwet.
100 - 300

Langs de weg Aken - Tudderen die onderdeel vormt van de weg Trier - Xanten, worden op regelmatige afstand boerderijen en villa's gebouwd. Rond deze tijd wordt ook de villa aan de Krichelberg gebouwd.

60 v. Chr.- 406 Romeinse Tijd

51 voor Christus
De invasie is afgelopen. De Romeinen maken nu de dienst uit.
60 voor Christus
Er vindt een Romeinse invasie plaats. In deze periode (er is langzamerhand wat meer bekend over de bewoners en haar leiders) leven hier de Eburonen. Dit is een keltische volksstam onder leiding van Ambiorix. Kerkrade ligt dan in het woongebied Cugernorum. De bewoners noemen zich Cugerni of Sugambri. Westelijk wonen de Tungri in het woongebied Tungrorum dat tegenwoordig Tongeren heet. Oostelijk wonen de Ubi in het woongebied Agrippinensium, het tegenwoordige Keulen. De verbinding tussen Keulen en Tongeren wordt gesneden door de weg van Aken naar Tudderen. Op het kruispunt van die wegen ontstaat Heerlen. Uit deze periode stammen de Romeinse overblijfselen die hier gevonden zijn.

tot 60 v. Chr. Eburonen en anderen

800 v. Chr.
Dit is het begin van de ijzertijd. Uit deze periode is bekend dat mensen gecremeerd worden waarna de as in een urn wordt gezet. Alle urnen staan bijeen in een urnenveld. Een urnenveld uit 600 voor Christus wordt in 1840 in Nieuwenhagen gedolven.
2000 v. Chr.
In deze omgeving vindt reeds ertsmijnbouw in de Dagbouw plaats.
4000 v. Chr.
In Simpelveld zijn sporen uit deze periode gevonden. Zo zijn er vindplaatsen van vuursteen bekend. Ook is bekend dat bewoners in deze periode zwerven en en van kamp naar kamp trekken.
12.000 v. Chr.

Sporen uit deze periode zijn in Kerkrade gevonden. Deze sporen (werktuigen en wapen van vuursteen) stammen uit de steentijd.

Nog langer geleden

  • Kwartair Tijdsperk (1,8 Miljoen jaar geleden tot Gisteren)
    • Holoceen
    • Pleistoceen
  • Tertiair Tijdsperk (65-1,8 Miljoen jaar geleden)
    • Plioceen (5.2Mj - 1.64Mj )
    • Mioceen (23.5Mj - 5.2Mj )
    • Oligoceen (35.5Mj - 23.5Mj )
    • Eoceen (56.5Mj - 35.5Mj )

Paleoceen (65Mj - 56.5Mj )

  • Krijt (146-65 Miljoen jaar geleden)
  • Jura (208-146 Miljoen jaar geleden)
  • Trias (245-208 Miljoen jaar geleden)
  • Perm (286-245 Miljoen jaar geleden)
  • Carboon (360-286 Miljoen jaar geleden)
  • Devon (410-350 Miljoen jaar geleden)
  • Silur (440-410 Miljoen jaar geleden)
  • Ordovizium (505-440 Miljoen jaar geleden)
  • Cambrium (544-505 Miljoen jaar geleden)
  • Pre-Cambrium (4600-544 Miljoen jaar geleden)

Verder

Referenties

Indien de bron van (delen van) bovenstaande informatie bekend is, is dit hier beneden vermeld.

  1. Via Limburg dd 20180926 pg 27
  2. Via Limburg dd 20180926 pg 27
  3. Facetten uit de geschiedenis van het Land van Rode stelt op pg 36 dat dit 29 jaar duurt, maar daar dienen de eerste 2 jaren (1711-1713) van afgetrokken te worden.
  4. Facetten uit de geschiedenis van het Land van Rode pg 35
  5. Facetten uit de geschiedenis van het Land van Rode meldt op pg 33 tot 1519
  6. Facetten uit de geschiedenis van het Land van Rode pg 33
  7. Facetten uit de geschiedenis van het Land van Rode pg 33
  8. stadsarchief Gulpen dd vooralsnog onbekend
  9. Facetten uit de geschiedenis van het Land van Rode pg 31