Nieuwstraat

Nieuwstraat.20040000.jpg

Holz, Bleijerheide,

De straat ligt in het verlengde van de Roermonderstrasse, Herzogenrath en verbindt deze met de Roderlandbaan. Zij wordt in 1785 aangelegd door abt Chaineux, Petrus Joseph als een van de steenwegen. De naamgeving dateert van rond 1800. Zij wordt oorspronkelijk genoemd naar het (dan nog Nederlandse) Neu-Strass, een gehucht dat zo genoemd wordt ter onderscheiding van Strass.

Algemeen

Deze straat ligt deels op de Holz en deels in de wijk Bleijerheide. De westkant van de straat is Nederlands grondgebied, terwijl de oostkant, duits grondgebied is. De feitelijke grens ligt sinds een vooralsnog onbekende datum (maar zeker in 2003) op de as van de weg. In het recente verleden ligt die grens ook wel aan aan de westkant van de weg, op 1 meter van de bebouwing af, of zelfs op de rooilijn.

De grens tussen Nederland en Duitsland wordt hier gelegd na het Congres van Wenen in 1815. Feitelijk gebeurt dit pas na het Grensverdrag van Aken in 1816, op 26 juni. De reden daarvoor is, is dat de Nieuwstraat een belangrijke (handels)verbindingsweg tussen Aken en Geilenkirchen is. Men vindt het niet gepast wanneer deze over Nederlands grondgebied loopt.

Op 24 juni 1990 wordt de voetbalwedstrijd Nederland - Duitsland gehouden. Hevige rellen breken uit als gevolg van de reportage van verslaggever Mart Smeets. Zowel in Nederland als in Duitsland worden ME-eenheden ingezet.

Moordaanslag

Op 1 november 1978 vindt op de Nieuwstraat een moordaanslag plaats. Ter herdenking van dit feit wordt op 1 november 2003 een plaquette onthult.

Smokkel

Smokkelen na WO-II

Tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog, wordt de Nieuwstraat gebruikt als oversteekplaats voor smokkelaars. In die periode wordt met name koffie, tabak, jenever en suiker gesmokkeld. Het is in die jaren gebruikelijk dat de douaniers op de smokkelaars het vuur openen wanneer zij op heterdaad betrapt worden en zich verzetten tegen aanhouding. Zeker 18 smokkelaars hebben hierbij het leven gelaten, waaronder ook een aantal kinderen. De smokkelrichting is in die jaren richting Nederland.

Na de start van de Tweede Wereldoorlog is de smokkelrichting richting Duitsland. Maar ook dan komt smokkelwaar als boter, tabak, en Duits geld richting Nederland.

Grensafscheiding

De grensafscheiding wordt achtereenvolgens gevormd door:

  1. 0000 - 1815, geen[1]
  2. 1816 - 0000, het trottoir aan Nederlandse zijde,
  3. 1914 - 1915, prikkeldraad versperring, hoogte: 2 meter[2]
  4. 1916 - 1918, kippegaas voor de ramen en deuren,
  5. 1918 - 1939, geen versperring (tussen W.O. I en W.O. II)[3],
  6. 1939 - 1945, prikkeldraad versperring[4],
  7. 0000 - 0000,
    Fb-nieuwstraat-0000-ronodekerken-20170209a.jpg
    prikkeldraad versperring en tramlijn aan duitse zijde,
  8. 0000 - 0000, betonnen palen en tramlijn aan duitse zijde (jaren vijftig),
  9. 0000 - 0000, betonnen palen en gaas (jaren zestig),
  10. 1968 - 1993, Leicon blokken (mogelijk in 1966),
  11. 1993 - 0000, 2 baans weg met rubber doppen op de grens.

Twee grensaanduidingen worden hierbeneden verder beschreven.

Draadwerk

1914-1918

Gedurende de Eerste Wereldoorlog wordt in 1915 over de gehele Nieuwstraat een 2 meter hoog hekwerk van prikkeldraad aangebracht. Dit wordt gedaan om smokkelaars te verhinderen de grens over te steken. De gemeente Kerkrade plaatst in 1916 vlak langs de Kerkraadse woningen een tweede afrastering om de instroom van gedeserteerde soldaten en smokkelwaar tegen te gaan. Er wordt draadgaas aangebracht, direct tegen de gevels van de Nederlandse huizen aan. Dit heeft tot gevolg dat de bewoners dan hun huizen alleen via de achterzijde kunnen verlaten.

1939
1939-1944

In September 1939 bouwt de duitse Arbeitsdienst een afrastering van draadgaas over de gehele lengte van de Nieuwstraat. De afrastering wordt 2 meter hoog. Op die plekken waar straten op de Nieuwstraat uitkomen worden poorten aangebracht. De afrastering staat tussen de trambaan en de rijbaan. (Bron: Op vrijheid gesteld) De trambaan ligt aan de Duitse kant. Andere bronnen vermelden dat dit een afrastering van prikkeldraad wordt. Wanneer op 12 september 1944 de Duitse grenswachten vluchten, maken bewoners van de Nieuwstraat gaten in de afrastering om de grens over te steken. Na afloop van de Tweede Wereldoorlog wordt de afrastering spontaan door omwonenden gesloopt. Daarop bouwt het amerikaanse leger een nieuwe afrastering van boomstammen en prikkeldraad. Deze blijkt niet effectief. Een proefstrook van betonijzer geeft niet het gewenste effect. Later wordt de straat voorzien van een afrastering met houten palen en prikkeldraad. De hoogte is 2 meter. De staatkundige grens wordt enkele meters naar het oosten verplaatst tot aan de tramlijn die Duits blijft.

jaren 50 en later

De hoogte van de afrastering wordt verlaagd tot anderhalve meter. De houten palen worden bij deze actie vervangen door betonnen exemplaren. De staatkundige grens die tot aan de tramlijn gaat, bevestigd tijdens het grensverdrag van 8 april 1960.

Leiconblokken

1966-1993

De leiconblokken worden in 1966 over de gehele lengte van de Nieuwstraat op de as van de weg neergelegd. Hiermee wordt tevens de fysieke grens op het midden van de weg neergelegd. Dit is mogelijk omdat de weg aan Oostelijke kant verbreed wordt. In het boek Kerkrade en de Tweede Wereldoorlog en op de gemeentelijke website wordt een aanlegdatum van 1968 genoemd.

In beginsel zijn er geen doorgangen gemaakt en is de grens gevormd door 1 lange rij blokken. Het duurt tot 1970 en kost onderhandelingen op ministerieel niveau, wanneer in dit jaar enkele bewaakte doorgangen gemaakt worden.

Na renovatie van de Nieuwstraat in 1993 worden de blokken opgeruimd en onthult Piet Dankert (op dat moment staatssecretaris van Buitenlandse zaken) op 25 april 1994 een monument van leiconblokken ter herinnering aan de afscheiding op de Nieuwstraat. Vandalen vernielen het monument in de nacht van 31 december 2003 op 1 januari 2004. Op dit moment (4 januari 2004) is het monument nog niet gerestaureerd. Het monument wordt in de bewuste nacht vernield door vuurwerk onder de stenen te leggen en aan te steken.

Afbeeldingen

Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie: Nieuwstraat


Markante panden

60 Kaufhaus Java

Koffiezakje-02.jpg

Kaufhaus Java heeft in een vooralsnog onbekende periode, huisnummer 39. Het is zeer waarschijnlijk dat er een hernummering heeft plaatsgevonden.

Meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie: Nieuwstraat




Trivia

  • Op 11 maart 1999 biedt een aantal Duitse en Nederlandse studenten een scriptie aan de Euroderaad aan dat het resultaat is van een samenwerkingsproject om de geschiedenis van de Nieuwstraat tussen 1815 en 1993 te beschrijven. Het zijn de studenten Jurith Hinskens, Jessica Kleczewski, Claudia Rotterbecks, Loes Spiertz (van het College Rolduc) en Melanie Bentz, Nicola Steinbusch, Meike Sturm, Arnd Viehöfer (van het Städtische Gymnasium Herzogenrath). De titel van de 77 pagina's tellende scriptie luidt: Im Westen Deutschlands fiel die Mauer erst 1995.
  • In enkele publicaties wordt de straat als hoogste punt van Kerkrade genoemd (Straatnamen in Kerkrade en Nullet en zieng harmenie). Het Hoogste punt van Kerkrade ligt echter 2,5 meter hoger bij de spoorbrug op de Locht.
  • Op 21 juni 1988 wordt het NL voetbalelftal Europees Kampioen. In de finalewedstrijd tegen Duitsland winnen zij met 2-1. De Nieuwstraat verandert daarna in één lange stoet van toeterende auto's en feestvierende mensen.

Verder

Referenties

Indien de bron van (delen van) bovenstaande informatie bekend is, is dit hier beneden vermeld.

  1. Senior Bledsje, jrgng 18, nr. 2, pg 15
  2. Kerkrade Onderweg deel XX pg 138
  3. Kerkrade Onderweg deel XX pg 138
  4. 1938 volgens Kerkrade Onderweg deel XX pg 138