Schutterij

(Doorverwezen vanaf Schuttersgilde)

In Kerkrade is een aantal schuttersgilden (schutterij, broederschap, gilde, kruisboogvereniging) actief. Zoals:

  1. Schuttersgilde St. Sebastianus Eygelshoven
  2. Schutterij St. Sebastianus Spekholzerheide
  3. St. Sebastianus-Schuttersbroederschap Kerkrade 1617
  4. Kruisboogschutterij St. Hubertus Haanrade-Kerkrade
  5. Kruisboogschutterij St. Hubertus Kaalheide
  6. Kruisboogschutterij St. Sebastianus Bleijerheide
  7. Schutterij St. Michael Chevremont
  8. Handboogvereniging Willem Tell
  9. St. Catharinagilde
  10. Federatie van Kerkraadse schutterijen en schietverenigingen

Ter beschrijving van dit soort vereniging staat hier beneden een uitreksel uit een publicatie van Société Historique uit 1936. Dit hoofdstuk is geschreven door J.A. Jolles.

Er bestaat enig verschil tussen schutterijen in de provincies Brabant, Gelderland, Zeeland en Limburg. Zeeland is het schietlustigst, Brabant het rijkst aan oude tradities, Limburg het strijdvaardigst en Gelderland (in ledental) het talrijkst. Zo zou men kunnen zeggen. Met zekerheid zijn binnen de provinciale grenzen kleine streekverschillen vast te stellen, welke echter voor een systematische indeling niet voldoende onderscheid opleveren. Zo bezitten enkele Zuid-limburgsche schutterijen een keurig gebonden schutteboek, al dan niet met gouddruk, zilveren beslag en sloten; ten noorden van Sittard treft men zulke banden niet aan.
Maar er is overal en altijd zoveel meer, dat overeenstemt. Al zijn sommige gebruiken plaatselijk. Al zijn de namen van de gebruiken niet steeds dezelfde. De Limburgse schutterijen vormen desniettemin een eenheid. Waar men bijvoorbeeld nog van gilde spreekt zooals in Brabant, spreekt men in Limburg van 'schutterij' en 'broederschap' (of 'Bruderschaft'). Samenhang met het oude Brabant mag al blijken uit de geestelijke inhoud van het Limburgse schuttersbedrijf; van politieke inhoud is niks te bespeuren. Opvallend is ook dat St. Joris die officiele patroon van de Brabantse schutters is, in Limburg zelden voorkomt. Bijna alle regelementen zijn gegeven door de onmiddellijke heer van die streek. Hij, of een van zijn voorgangers is de oprichter van het gilde. Van een hulde aan een hogere landsheer is bijna niks te merken. De geestelijkheid daarentegen neemt vaak deel aan de oprichting en in standhouding. Een bepaald onderdeel van elk schuttersgilde duidt de band met de Kerk heel duidelijk aan: de patroonheilige. In de praktijk blijkt die band vaak nog nauwer te zijn. De patroonheilige van de Kerkrade in de onmiddellijke omgeving is vaak ook de patroonheilige van het schuttersgilde.
De band met de wereldlijke macht bestaat daaruit dat het schuttersgilde in die dagen vaak de rechterhand van Justitie is. Om verschillende redenen is deze band later verwaterd.
De glorietijden van schuttersgilden liggen ver achter ons. Gegevens uit die tijden kunnen zelfs de schuttersgilden op dit moment niet leveren. De geschriften uit die tijd zijn immers al lang verloren gegaan. Huidige schuttersgilden kenmerkt zich door drie zaken:
  1. Juridische status volgens akten en regelementen waarin is vastgelegd welke activiteiten een schuttersgilde, en dus haar leden, dient te ontplooiien en welke niet.
  2. De activiteiten van het schuttersgilde in de openbaarheid. Het meest bekend is natuurlijk het zogenaamde koningsschieten met geweer, handboog of kruisboog. Het bolletjes schieten is een Limburgsche aangelegenheid. Andere activiteiten die door een schuttersgilde (kunnen) worden uitgevoerd zijn het opzetten van een meiboom, excerceren en het vendelzwaaien.
  3. De uitrusting van het schuttersgilde dat bestaat uit de uniformen, de wapens (en vaandels, trommels, fluiten en stokken), de eretekenen en in sommige situaties het meubilair dat uit vervlogen tijden is overgebleven.