Verhaal:Start

Versie door Kgv (overleg | bijdragen) op 22 okt 2018 om 08:02
(wijz) ← Oudere versie | Huidige versie (wijz) | Nieuwere versie → (wijz)

Lees vanaf vandaag regelmatig een nieuw verhaal over Kerkrade. Natuurlijk kabbelt op de achtergrond de encyclopedie rustig mee.

Doe het zelf is och nit alles

E sjtuksje oes De Famielje Dingenskirche van d'r Hans Keulen.

't Jeëve lu die van alles versjtank hant. Die heem alle möglieje werksjer zelver dunt. Ze sjtrieche zelver aa, reparere zelver d'r radio, wèsjmasjieng of kaffieë-mölle, of maache dusjer, kèsjer of anger vuurwerpe va hoots óp ing maneer die jinne sjrieëner hön kan verbessere. Zoeng lu zunt tse benaide. Ze sjpare jeld en broeche ~ went jet defekt is ~ nit óp inne fachmaan tse wade. 't Jeëve evvel óch lu die kenne noch jinne naal in de moer houwe. Die hant vuur al dat tsaot werk ee paar linkse heng. Bei 't jeringste wata bei dön heem kapot jeet, mos inne sjrieëner of elektrieker of inne angere fachmaan kome. Nit alling jeet dat jeld koste, evvel ze wade óch döks daag, ieër die lu tsiet hant um tse kome.

D'r kapotte radio

D'r Joep Dingeskirche is óch inne van die. Zicher, heë kan wal heem ee of anger werksje ópknappe, evvel da mos 't jet zieë woa bei heë de heng oes de mouwe kan sjtèche. Woabei heë mit hammer, neël, beesel of zeëg kan werke. Koom hem evvel nit vroage um jet tse tappetsere of jet tse reparere woa jet van elektriesj bei kunt kieke. Ing tsiet jelije is hem doa ing sjun mit passeert. Wie heë óp inne daag heem koam van de daagsjiech, zaat 't Ruesje: "Pap, kiek ins noa d'r radio, deË kloemel deet 't nit".
"Weë hat doa da werm mit zieng knoevele aa jezèse? Jister hat die kis nog jesjpeld. 't Is evvel of d'r duevel 't deet, noa wil iech jeliech noa innen foesbal wedsjtraid loestereen noe is die hoddele kas kapot". Heë duiet óp alle knöp, evvel jinne läut koam d'roes.
"Dat kunt umdat uur deë apparaat ummer zoeë erbermliech hèl lost sjpille. Jisteroavend ht 't Nieësje noa de Beatles jeloesterd, me koeët 't drei sjtroase wied huere. Doe zunt besjtimt e paar lampe jevrekt van die keëke Liverpoolnelbekke", roazaet d'r Joep.
"Kens die dem niet zelver maache?", vroaget 't Ruesje. "Zelver maache? Doa han iech jee vesjtank va", broezet d'r Joep. Heë vong evvel aa mit d'r Radio um tse drieëne en de plaat los tse sjroeve, zoeëdat heë ins d'r hinger koeët kieke. "Trek ins effe d'r sjtekker oes, Ruesje, angesj krien iech direk inne sjtoek dat iech van d'r jeloof aaf val." Heë volt ins an ee dröadje, drieënet ins an ing lamp, en trok dan werm flot de vingere tseruk alsof heë doezend volt sjtroom jevóld hauw.

"Ruesje, loof flot bis bei d'r Broamele Frens en zaag heë zouw sofort noa d'r apparaat kome kieke." Tsom jeluk woar deë heem. Heë bekieket ziech d'r radio (tsing minute), duijet óp de knöp (vunnef minute), jong effe bis óp 't huusje (tsing minute), bekieket ziech alle lampe en dröadsjer (vóftsing minute), doe bedaat heë ziech en roffet óp eemoal: "Aha, iech zien 't. D'r sjtekker is droes. Dat zal waal!". Heë sjtooch d'r stekker in 't sjtopkontak, drieënet an alle lampe en dröad (vofsting minute), sjroevet de plaat werm an d'r apparaat (vunnef minute) en zaat, weërend heë ziech de dreide tseret van d'r Joep óp sjtooch: "Doa is nit vöal mieë aa tse doeë. Doe kans diech besser inne nuie jelde." Óp dat moment koam 't Trieng erinner. Dat woar de waar jon beihoale. "Wat is hei los?". "Ja. d'r radio is kapot. Doa hat werm inne van de poete mit de jriffele an jezèae. D'r Frens meent vier zouwe ós mar inne nuie jelde. Deë hat ing sjtond dra jewirkt en deë kan och nuus vinge".
Deë kan miech d'r poekel eraaf roetsje mit zienge nuie radio, hampelemander zut uur", zaat 't Trieng en sjtubbet eroes. Ing minuut sjpieëder sjpringe d'r Joep en d'r Frens inne meter noa jen loeët erin, wie plötsliech hinger hönne ruk d'r radio kaihèl bejon tse sjpelle. D'r frens houw wie heë veëdieg woar, d'r knop van de UKW losse in sjtoa.

"Noe jeeste kapot, woa kunt die moeziek vandaan?" brullet d'r Joep. 't Trieng koam erin en houw de troane in de ooge van 't laache: "Doa zieste miech noa tswai dujdeeseme sjtoa. Uur hoeneze, Iech han miech noa d emeddieg ing sjtond óppen bed jelaad en han d'r hoofdsjalter van 't lit aafjezats. Iech dink da kan miech jinne wakker sjelle. Noa houw iech deë sjalter noch nit umjedrieënd, dat is alles".
En 't laachet wieër. Ing wèch sjpieëder kroog 't ing rèchnoeng van d'r Frens van vunnef jölle vófstieg "zijnde een uur reparatie radio".
"Doa zieste inne tuutebulles, deë vleddieje loesj, deë vieze bedrijer, los dem kome. Reparatie dörft dat links jedrieënt koete-wès tse sjrieëve. Deë klotskop merkt nog nit went jinne sjtroom in de boet is", sjoebbet d'r Joep.

Gepubliceerd op: 21 oktober 2018


Een wandeling over de markt

Een markt die 200 jaar lang niet of nauwelijks veranderde maar in de afgelopen 20 jaar al vijf keer een nieuw gezicht kreeg. Tijden veranderen en de markt verandert mee.

Inleiding

Maar hoe zag de markt er uit, voordat hij door dat fatale bombardement in 1944 voor bijna de helft in vlammen op ging en werd weggevaagd? En we willen het niet alleen hebben over dàt deel van de markt maar ook over de andere kant, richting "Bergsjtee" en "d'r Zeverens". Hoe zag het centrum er uit toen de oudsten onder ons nog naar de "verwaarsjoël" gingen? Hier en daar kijken we zelfs over de schouders van hun ouders naar de markt en de panden die er toen stonden want het is interessant om dit beeld vast te leggen voor degenen die Kerkrade de moeite waard vinden. In onderstaand verhaal zullen ongetwijfeld onvolkomenheden voorkomen, misschien zelfs fouten. Wellicht is hier of daar de volgorde niet goed, misschien een naam verkeerd geschreven. Let wel, wij hebben het voor meer dan 99% moeten doen met interviews met Kerkradenaren die òf de oude situatie zelf nog gekend hebben òf daarvan zelf al notities hebben gemaakt. Maar ook zij kunnen zich vergissen en we willen u, als geïnteresseerde lezer nadrukkelijk vragen om in de pen te klimmen als er volgens u ergens iets niet goed of onvolledig wordt weergegeven. Stuur uw reactie aan de Historische Kring dan kunnen we dat zo nodig herstellen want we hebben er baat bij dat we een goed en zo volledig mogelijk beeld van de markt bewaren.

De wandeling begint

Je maakt zo'n wandeling natuurlijk niet alleen. Ik heb op mijn tocht door het verleden een aantal mensen meegevraagd: 't Henriette en 't Martha, daarachter liepen d'r Jo, d'r Hans en d'r Karel. Toen we een uurtje op weg waren voegden zich daar nog bij: 't Maria, d'r Hub en 't Enny, d'r Artuur en nog een Jo. Zij hebben verteld, en verteld en verteld...en ik maar schrijven.

Waar begin je zo'n wandeling? Ik heb gekozen voor het Heilig Hartbeeld, "'t Herts-Jezoe" dat in September 1918 geplaatst werd en vervaardigd was door een kunstenaar genaamd Lücker uit Roermond. Het kwam in de plaats van een gietijzeren kruisbeeld uit 1890 dat bij die gelegenheid verplaatst werd naar de voet van de toren van de St. Lambertuskerk, waar het nu nog steeds staat.

In 1938 moest het Heilig Hartbeeld vervangen worden omdat het, volgens de parochie kroniek, "begint af te brokkelen". Op 12 mei 1938 vond de onthulling plaats van het nieuwe beeld dat vervaardigd was in de vermaarde "Cuypers Kunstwerkplaatsen" eveneens in Roermond. Het kostte toen € 353 (FL 780) terwijl het (nieuwe) voetstuk waar het op stond € 349 (FL 770) gekost heeft. Hoewel het bij de laatste herinrichting van de markt 180 graden gedraaid en enkele tientallen meters verplaatst werd, siert het nog steeds met waardigheid het centrum van onze stad.

Hotel Restaurant Koningin Wilhelmina

Het eerste pand, en een van de grotere, dat we verder lopend, tegenkomen is "Hotel Restaurant Koningin Wilhelmina" (1). Bij de Kerkradenaar beter bekend als "d'r Smeets".

Verder ...

Gepubliceerd op: 21 oktober 2018